LEMMER – Jan van der Werf is een supervrijwilliger. Daarvoor werd hij al een aantal keren onderscheiden. Door Sportvisserij Nederland en Friesland en door de gemeente onder andere. Hij kreeg die onderscheiding voor zijn fotografie, zijn hulp in Suderigge, het feit dat hij met mensen op pad gaat, zijn activiteiten voor de Zonnebloem. Maar als het om vissen gaat en functies op dat gebied doet hij echt wel het meeste. Van vislessen geven tot vissen met ouderen en mensen met een beperking tot controleur zijn bij grote (inter)nationale wedstrijden.  

Vismeester

De activiteiten die hij op het gebied van de visserij onderneemt vallen allemaal onder Sportvisserij Fryslân (een organisatie die voorheen onderdeel uitmaakt van Sportvisserij Nederland dat nu SportvisUnie heet). Zijn inzet ontstond al heel veel jaren geleden. “In mijn jeugd in Sneek viste ik al veel. Dan zat ik altijd bij de Waterpoort. Later, toen ik nog bij DE werkte zochten ze mensen die de jeugd wilden begeleiden. Ik ging eens mee naar een vergadering en heb me toen opgegeven voor vismeester. Daar moest ik eerst examen voor doen, want je moet wel aan veel zaken voldoen. Niet alleen moet je goed met kinderen kunnen omgaan, maar je moet ze ook kunnen leren vissen. En dan op de juiste manier, dus met haken zonder weerhaken. Maar ze moeten ook weten hoe het onderwaterleven functioneert. Dat betekent dat je ze uitlegt hoe een vis ademt bijvoorbeeld, maar ook hoe alles onder water met elkaar communiceert, wat er allemaal leeft, hoe dat leeft en ga zo maar door.” Jan behaalde dat examen en vanaf dat moment heeft hij al heel wat kinderen op basisscholen onderricht gegeven. Hij wordt daarin overigens altijd bijgestaan door viscoach Diederik Kelder uit Joure.

Uurtje les en dan vissen

“Zo’n school benadert me dan en dan kijken we samen wanneer het uitkomt. Ik ben de enige vismeester in Friesland die veel beschikbaar is dus dan kijken we welke datum het beste uitkomt. “Is er eenmaal een afspraak gemaakt dan maakt Jan thuis eerst vele hengels klaar voor een vispartijtje. Vervolgens rijdt hij naar de desbetreffende school en geeft hij eerst ongeveer een uur les in alles wat de jeugd moet weten. “Ze krijgen bovendien een heel lespakket en allerlei cadeautjes. Boekjes en kaarten met allerlei informatie, maar ook een meetlint. Dat stimuleert echt.” Voorheen mochten de leerlingen ook de hengel houden die Jan voor ze meeneemt. “Maar we kwamen erachter dat die heel vaak werd verkocht. Dat is de bedoeling niet.” Hij neemt de hengels natuurlijk wel mee, want naar de theorieles is het echte werk aan de beurt: het daadwerkelijke vissen.

Enige vismeester

Een paar jaar geleden was Jan echt de enige vismeester in de provincie en dat betekende dat hij wel 30 scholen door de hele provincie lesgaf. Van Lemmer tot helemaal bovenin Friesland. “Ik sta dan voor de groepen 6,7 en 8. De jongere kinderen zijn nog te klein, bij hen is de aandacht snel weg. En ze willen altijd bij elkaar zitten, waardoor het tuig altijd in de war is.”

Hengels klaarleggen

Om te kunnen vissen, moet er vanzelfsprekend wel viswater zijn. “Vaak ga ik zelf even kijken wat geschikt is. Want op een kaartje kun je wel zien dat er water is, maar als er allemaal riet staat kan dat niet.” Scholen die verder weg liggen moeten wel zelf even kijken naar een geschikte plek. “Op de dag zelf leggen ik dan alle hengels klaar voordat de jeugd komt en kan het vissen beginnen. Kinderen vinden het altijd heel mooi als ze dan echt iets vangen. Dat vinden ze echt te gek.”

Waarom komt er nu niemand?

Leuk detail is wel dat Jan wel eens op een plek was en maar niet snapte waarom de kinderen niet kwamen. “Had ik me vergist in de locatie en zat ik heel ergens anders. Dus ik als een gek alles weer inpakken en naar de plek waar iedereen wel zat.”

Viskaravaan

Omdat Sportvisserij Nederland wist dat Jan vislessen gaf, vroegen ze hem of hij ook bij de viskaravaan wilde assisteren. “Daar mag iedereen komen en dat is door het hele land. Komende zaterdag ben ik daarbij weer aanwezig in Giethoorn bijvoorbeeld.”

WK Spannenburg en andere grote viswedstrijden

Maar ook bij viswedstrijden van allerlei formaat is Jan vaak aanwezig om te helpen. Zoals het WK in 2024 bij Spannenburg. Maar ook bij heel veel andere belangrijke wedstrijden wordt zijn hulp ingeroepen.  “De laatste wedstrijd was in Utrecht. Daarvoor was er eentje in Ilpendam. Daar blijf ik dan ook een nachtje slapen. Want we moeten dan heel vroeg in de ochtend alles dan al klaarzetten.  We moeten dan het parcours uitzetten, de visplaatsen afzetten zodat iedereen zijn eigen vak heeft van en er tussen hem of haar en de volgende 25 meter zit. Maar je snapt wel dat je dan bij dat uitzetten behoorlijk wat afstanden loopt. Bovendien zijn de dagen tijdens zo’n parcours erg lang. Je begint meestal rond 6 uur, er wordt gevist tot 4 uur in de middag en dan ga je wegen. Vervolgens moet je dan alles nog opruimen. Je bent dus behoorlijk lang bezig, maakt dagen van 12 tot 14 uur. ”

Wedstrijdcontroleur

Naast dat werk is hij ook nog wedstrijdcontroleur, eveneens een positie waar hij eerst wel examen voor heeft moeten doen. En wat weer ander werk is. “Als we het hele wedstrijdparcours hebben uitgezet, laten we de vissers toe. Door middel van een toetersignaal.  Ze mogen dan alles opbouwen: hun kist en hun materialen die ze bij zich hebben zetten ze dan neer zoals zij dat willen. We controleren dan op het voer dat ze bij zich hebben, want dat is aan strenge regels gebonden. Ze mogen maar bepaalde hoeveelheden maden en ander voer bij zich hebben. Gaan ze voeren dan geven we dat weer aan met een toetergeluid. ” Is alles gecheckt dan loopt Jan met zijn mede-controleurs steeds het parcours langs om te kijken of alles loopt zoals het zou moeten. “De vis die wordt gevangen bij een wedstrijd gaat in een leefnet. Op het einde van de wedstrijd gaan wij dan weer langs de vissers en wegen hoeveel vis er is gevangen. Dat komt heel precies. En na de weging moet de vis natuurlijk weer worden teruggezet. Op de juiste manier.”

Vis terugzetten en niet gooien

Die juiste manier legt hij aan kinderen altijd uit als volgt: “Ik vraag ze dan hoe het is als ze van de duikplank springen en dan plat op hun buik terechtkomen. Dat doet altijd zeer. Ik maak dan de vergelijking met een vis. Dat als die zo in het water wordt gesmeten ook pijn ongetwijfeld pijn voelt.” Maar niet alleen de kinderen wordt op het hart gedrukt om vooral voorzichtig om te gaan met de levende wezens. “Soms heb je ook vrijwilligers die even bijspringen. Die leer ik dat dan ook.” Wordt er tijdens wedstrijden niet goed omgegaan met de vis (mensen die bijvoorbeeld de vis op het droge leggen in het leefnet om een foto te maken) dan kunnen Jan en de andere controleurs hen een gele of zelfs een rode kaart geven.

Wereld van de wedstrijdvisserij

De wereld van de wedstrijdvisserij is er eentje op zich heeft Jan wel geconstateerd. “De echte wedsstrijdvissers hebben soms wel 10 tophengels die met elkaar een aardig bedrag kosten. Zij wisselen tijdens een wedstrijd ook vaak van hengel. Maar ze hebben vaak ook heel veel ander materiaal en velen zelfs een hele bus die vol ligt met allerlei materialen.”

WK Streeetvissen: op de fiets

In dat wedstrijdsegment heb je trouwens verschillende soorten wedstrijden. “In november moet ik weer naar het WK streetvissen dat door heel Haarlem wordt gehouden. Vissers mogen daar door heel Haarlem vissen en dus van plek wisselen. Wij als controleurs doen ons werk dan op de fiets, want anders is dat niet te doen.’ Bij deze vorm van wedstrijdvissen moeten de vissen direct gemeten worden en op de foto worden gezet en doorgestuurd naar de wedstrijdcommissie. Daarna worden de vissen dan teruggezet.“

Controleren, maar niet bekeuren

Verder controleert hij ook de vispassen van mensen. En of ze met levend aas vissen. “Ik maak eerst altijd even een praatje en vraag dan naar hun papieren en wat ze voor aas gebruiken. Eigenlijk nooit problemen mee gehad. Voldoen ze niet dan wijs ik ze op de consequenties die kunnen volgen. Wij kunnen niet bekeuren, maar een BOA kan dat wel.”

Plaatselijke Hengelsportvereniging, ondernemers en andere verenigingen uit Lemmer

Naast voor de Friese vereniging is Jan natuurlijk ook actief bij de plaatselijke afdeling van de Hengelsportvereniging van Lemmer e.o. , voor de ondernemers en buurtverenigingen van Lemmer als zij een viswedstrijd willen organiseren. “Ik heb natuurlijk alle materiaal en dat scheelt enorm. Verder regel ik de activiteiten en de ruimte, vraag afstemming met de sluiswachter over waar we mogen staan, zorg voor de hengels, vraag of het afgesloten kan worden voor schepen en ik zorg voor de prijzen.  Andere prijzen dan gebruikelijk zijn dat vaak, want zeker voor kinderen zijn bekers best saai. Dus zoek ik het hele internet af naar bijzondere poppetjes of vissen als prijs.” Tijdens het vissen zelf van kinderen zorgt hij dus ook voor de hengels. “Daar heb ik vaak redelijk wat werk mee. Thuis maak ik ze al klaar, maar tijdens het vissen willen kinderen altijd bij elkaar staan. Het resultaat? Dat het tuig in de “tizen” zit. Vaak zit er dan niet veel meer op dan er maar een nieuw tuigage op te zetten.”

BOA’s trainen

Tevens helpt Jan de BOA’s in opleiding trainen. “Leerlingen van de Friese Poort moeten dan oefenen met mensen die mogelijk een overtreding begaan. Ze controleren op de vispas, maar ook bijvoorbeeld op het vissen met levens aas. Ik probeer het ze dan altijd moeilijk te maken. Doe met mijn handen zo dat het lijkt alsof het aas nog leeft bijvoorbeeld.”

Calamiteitenploeg

En alsof dat allemaal nog niet genoeg is, hoort Jan ook nog bij de calamiteitenploeg. “Als er ergens iets fout gaat en vissen komen in nood dan komen wij ook helpen. Dan halen we ze uit de vijver en brengen ze naar een sloot waar wel genoeg zuurstof is. Dat is wel gebeurd tijdens baggerwerkzaamheden in Lemmer.”

Hele week vislessen geven bij het Woudagemaal

Hij herinnert zich ook nog heel goed de hele week vislessen geven bij het Woudagemaal in 2018. “Dat deed ik aan scholen uit heel Fryslan tijdens het biologiejaar.  Zo’n 16 scholen met meer dan 400 kinderen hebben toen de vislessen gevolgd in het bezoekerscentrum en daarna in de vijver een uurtje gevist. Was een prachtig initiatief en zeker voor herhaling vatbaar.”

“Ik vind alles leuk”

Over wat nu het leukste is aan alle activiteiten op het gebied van vissen heeft Jan eigenlijk geen voorkeur. “Ik vind alles leuk. Vismeester, wedstrijdcontroleur. Dat laatste doen we ook met een hele gezellige groep. Veel grapjes, beetje ouwehoeren. En als je vragen van vissers hebt die je niet kunt beantwoorden, kun je elkaar altijd even raadplegen. Dat maakt het werk extra leuk.” Dat veel van zijn verrichtingen worden gedeeld vindt hij verder ook opvallend. “Tot in Australië toe. En een klas uit Franeker die ik ooit les heb gegeven vist nog steeds heel intensief. Dat schreef de juffrouw mij die dat elke week constateert op haar vrije dag.”  

Mensen een mooie dag bezorgen

Maar wat ik misschien nog wel het meest dankbare vind is het vissen met ouderen of mensen met een beperking. In Lemmer met mensen van Suderigge, de Schutse of de Corneliahoeve bijvoorbeeld. Maar ook in Balk met de mensen van Talma Hiem en in Beetsterzwaag met mensen die daar revalideren. Je kunt die mensen zo’n mooie middag even bezorgen.” Voor dat soort uitjes krijgt hij altijd een kleine vergoeding van Sportvisserij Fryslân.  “Maar als het even kan, trakteer ik mensen van dat geld dan even op iets lekker. Een ijsje, een zoute haring of een lekkere kibbeling. Dan wordt het echt een leuk uitje voor ze. En ik doe het met plezier en ga gewoon door zolang het kan.”