Geschiedenis Hervormde kerk en Lemster Toer

LEMMER – Pinksterfeest, het geboortefeest van de kerk.
2000 jaar geleden zijn  de discipelen van Jezus  bij elkaar in een huis en worden vervuld  met de Heilige Geest,  die hen in  beweging zet, ze  gaan naar buiten gedreven om de  mensen over Jezus te vertellen. 700 jaar later komen  Willibrord en Bonifatius uit Engeland, om ons hier het evangelie te vertellen.
Dit heeft alles te maken met vandaag 15 mei 2016, het 300 jarig geboortefeest van dit kerkgebouw met haar toren. Een erfenis van onze voorouders, waarvan wij op dit moment dankbaar gebruik maken en waarvoor we verantwoordelijk zijn.

Het  kerkgebouw is de vierde kerk, die hier gebouwd is.
In de 13e eeuw is er al sprake van een kerk op deze plaats.
In 1413 wordt  het dorp en de kerk, die waarschijnlijk van hout was, door de troepen van de bisschop van Utrecht in brand gestoken en verwoest. In 1516 is Lemmer het mikpunt van Hollandse troepen. Opnieuw worden dorp en kerk door brand geteisterd.
De kerk blijft staan, maar rond 1540 wordt de kerk weer door brand getroffen.
Een deel van de kerkelijke goederen moet worden verkocht om de  kerk weer op te bouwen. Deze kerk  heeft tot 1715 dienst gedaan en  is toen wegens bouwvalligheid afgebroken.
15 mei 1716 wordt de eerste steen gelegd  van deze kerk, door Nanne Aenes houtkoper in Lemmer. Een kerk met een toren.
De kerk is gebouwd als een eenbeukig schip, met aan drie zijden een ingang.
Aan weerzijden van de toren boven de ingangen aan de noord en zuidzijde zijn gedenkstenen aangebracht.
De kerk wordt in 1759 vergroot met een aangebouwde dwarsbeuk aan de noordzijde.
Tegen de zuidzijde wordt in 1870 de consistorie gebouwd.
De kerkklok uit de afgebroken kerk, daterend 1598, wordt  in de nieuwe toren geplaatst
Helaas is hij er  in 1943 door de Duitse bezettingsmacht uitgehaald. In 1949 komt er een  nieuwe klok waarop  een toepasselijk rijmpje geschreven staat:
“In dief stiel de klok út é alde toer,
 Yn har plak sil ik liede,
doarp, mar en greiden oer”

Het  uurwerk uit 1643, wordt ook opnieuw geplaatst.
Bij de restauratie in 1983 is dit uurwerk vervangen door een elektrisch uurwerk met een uit 18 klokken bestaand automatisch spelend carillon.
Het oude uurwerk is destijds naar het  gemeentehuis in Lemmer gegaan. Bij de gemeentelijke fusie is het uurwerk weer in de kerk teruggekomen.
Het  is  helemaal gerestaureerd en u kunt het straks  bewonderen, het staat onder de grote galerij opgesteld.
De toren In 1798, in de tijd van Napoleon komt  de toren in bezit van de burgerlijke gemeente. Een mooie uitkijkpost: je kunt de vijanden goed zien aankomen. Voor de schepen op de Zuiderzee is de toren een baken.
Boven de west ingang van de toren is in 1955 een gebeeldhouwd reliëf  aangebracht ter nagedachtenis aan de oorlogsslachtoffers in Lemmer.

De kerkruimte wordt overdekt  door een houten tongewelf. Tijdens de restauratie in 1984 kwam de oorspronkelijke beschildering tevoorschijn. Op een blauw groene ondergrond zijn met bladgoud de sterrenbeelden de Grote beer, Orion en de Plejaden en afbeeldingen van de zon en de maan aangebracht. Verder zijn wolken en vogels geschilderd.

De preekstoel (barok) is al eveneens een bezienswaardigheid. Dit pronkstuk is  in de jaren 1743-1745 gemaakt door Gerben Jelles Nauta. Er is in Friesland geen preekstoel waarop zoveel thema’s in de versiering zijn verwerkt: je ziet o.a  de vier evangelisten, vier bijbelverhalen,  6 vrouwenfiguren.
Het voorpaneel vertelt het hele evangelie.
Het bijbehorende  doophek met gesneden vaas balusters, is  ook door Nauta gemaakt.
Achter het doophek werden de kinderen gedoopt. Aan de preekstoel zit nog een houder met een doopschaal.

Graf kopen
De restauratie heeft ook de oude kerkvloer weer aan het licht gebracht. Deze bestaat uit ruim 40 grafzerken en verder uit  plavuizen en de zogenaamde Bentheimer tegels. Vooraanstaande Lemster families liggen hier begraven.
Rijke families konden een graf kopen binnen de muren van de kerk. Niet altijd werd het begraven zorgvuldig gedaan en ging het na verloop van tijd stinken in de kerk.
Vandaar de uitdrukking: “Een rijke stinkerd”.
In 1825 mag er niet meer in de kerk begraven worden. Er waren toen al wel graven verkocht, maar daar is nooit iemand in gelegd. Daarom  zijn er stenen waar geen tekst op staat.

Zitplaatsen
De  mooi gesneden, gebeitste iepenhouten stoelen zijn al bijna 200 jaar oud. De  imitatie-eiken geschilderde banken dateren uit 1870.  De achterste banken met open rugleuning in de dwarsbeuk waren bestemd voor de bewoners van het armenhuis. Daarom werd dit deel van de kerk vroeger ook wel het ‘earmhúsein’  genoemd.
Op de oostelijke galerij waren de zitplaatsen voor  aanzienlijke Lemster families.
De achterste en hoogstgeplaatste bank was van de grietmansfamilie Van Andringa.
In 1842 is het orgel gebouwd door Dirk Sjoerds Ypma. Nog geen 20 jaar later moest er al uitgebreide herstel werkzaamheden worden uitgevoerd. Dit gebeurde door de orgelbouwers Van Dam.
Voordat het orgel kwam  had men voorzangers in de kerk.
De drie kroonluchters zijn uit 1738
Het doopvont  en de avondmaalstafel zijn in 1959 gemaakt.
Na 300 jaar is deze kerk nog altijd een ontmoetingsplaats, waar wordt gezongen, gebeden, gedoopt, avondmaal gevierd en uit de bijbel gelezen.
Tekst/foto: Stichting Oud Lemmer

Upload Image...
error: Let op: Deze inhoud is beschermd! Kopiëren of bron bestanden te gebruiken is niet toegestaan!